Link do fanpage "Tradycyjna Polska Wieś" Proszowickiej Fundacji im. Franciszka Śmiecha
Link do kanału na youtube Prezesa Gospodarza "Tradycyjnej Polskiej Wsi" Fundacji im. Franciszka Śmiecha, Stanisław Śmiecha

Kontakt z nami

Statut fundacji

Aktualności

Stanisław i Katarzyna Śmiechowie

A.D 2020

Informacje finansowe

Chcę pomóc

 

"TRADYCYJNA

POLSKA WIEŚ"

Fundacja im. Franciszka Śmiecha

 

 

KRS: 0000889765

 

NIP: 5681627581

 

REGON: 388448820

 

Numer Konta: 58 1020 3453 0000 8502 0324 6170

cyt.
"Nadużywanie ekspresywnej partykuły ż [że] dołączonych do różnych części zdania, zwłaszcza do czasownika: dodając tę cząstkę do formy czasownika w drugiej osobie trybu rozkazującego, mówiący wzmacnia siłę rozkazu, ponagla adresata do wykonania danego polecenia
W Krakowie zakres i częstość użycia dodawanego na końcu -że są wyraźnie większe niż w innych regionach Polski. Jest to jedno z najbardziej znanych i rozpoznawalnych zjawisk charakterystycznych dla języka Krakowa. Współcześnie bywa też w związku z tym wykorzystywane w różnych kampaniach promocyjnych, np. Weźże się przesuń!, Weźże ustąp miejsca! [w komunikacji miejskiej], Kupże karnet na Cracovię, Nie patrzże tak, chodźże na Cracovię!
 
 
- Ciągle brzęczą mi w uszach te wszystkie krakowskie, zanikające już powiedzenia i zaśpiewy: chodźże, weźże, zróbże, dej se rady, a idze, idze, bajoku. Moje nowe koleżanki pochodziły z miejskich domów, a mówiły jakby z wiejska, co od razu zaczęłam naśladować, żeby się nie wyróżniać, bo w klasie, jak to zwykle bywa, ustaliła się wyraźna hierarchia społeczno-towarzyska. [OlczakWtedy 182-183];
 
- Pamiętam śmieszną rzecz, kiedy ciągnęłam za rękaw dziekana Sławskiego, mówiąc "Panie profesorze, niechże pan mu odbierze aparat fotograficzny, bo oni się tu pobiją". [MiodTutaj 91];
 
- Już teraz kierowcy często rzucają pieszemu szydercze "A dzwońże se", mając świadomość, że reakcja służb nie jest szybka, a gdyby nie istnienie SM, to nie byłoby jej wcale. [GWK 29.11.2012];
 
- Jakże rozkoszny smak miała pajda chleba ze smalcem i cebulą, smalcem i musztardą lub z kożuchem z mleka i cukrem. Kiedy się wyszło z takim daniem na uliczkę, momentalnie robiło się tłoczno, bo zbiegali się chłopcy z natrętną propozycją: "Dejże gryza!". [PiskKinder 46];
 
- I wreszcie sprawa nie mniej ważna, czyli partykuła wzmacniająca "że", a nawet "żeż". Można ją dodać niemal do każdego czasownika, np. chodźże, zróbże, zastanówże się, przyjdźże, ożeńżeż się itp. Partykuła może występować też samotnie. jako słowo oznaczające zniecierpliwienie, np. "o, żeż" czy wręcz "O, żeż ty" [MakłManc 22];
 
- Dzięki związkowi zdobyłem przyjaciół, nawiązałem liczne znajomości, czasem jakżeż ułatwiające życie w różnych zabiegach administracyjnych. [KwUrok 162];
 
- Jednego razu zastał nas przy tej lekturze ojciec.
- Cóż czytacie?
- A te wiersze- odpowiedziała Krysia.
- Te wiersze? Gdzieżeś dopadła?
- W sypialnianym pokoju.
- A dlaczegożeś zabrała?
- Bo chcieliśmy się uśmiać jak mama z panią Pańkowską. [EstrKrak 90];
 
- Na oznaczoną godzinę przybyłem, któren z wielką uprzejmością powinszował mi posady adiutanta milicji, tym więcej, że jednogłośnie uchwała zapadła.
- Przyjdźże jutro do mnie o tej samej godzinie co dziś i przynieś ze sobą stemplowany arkusz na złp. 50 lub gotowe pieniądze, a ja woźnemu każę kupić i zaraz napisać nominację.
Na drugi dzień na oznaczoną godzinę stawiam się i do rąk pana sekretarza gotówkę fp. 50 składam.
- A weźże to, weź na powrót!
Zdumiony, zapytuję się, co się to ma znaczyć?
- To nie wiesz?
- Nie wiem.
- Czytajże- podaje mi listę drukowaną, nadesłaną z Warszawy, skazanych na śmierć przez powieszenie, a pomiędzy skazańcami i moje imię i nazwisko jako podchorążego. [Kapitan 160]
 
Źródło: "Powiedziane po krakowsku", słownik regionalizmów krakowskich pod redakcją Donaty Ochmann i Renaty Przybylskiej, Kraków 2019, str. 117-118

Autorka grafiki

-ż, -że→chodźże, zróbże
05 lutego 2021
-ż, -że→chodźże, zróbże